Myndin Uprising skarast nokkuð á við hina víðfrægu óskarsverðlaunamynd The Pianist þar sem við sjáum uppreisnina út um glugga úr einum af felustöðum píanóleikarans Szpilmans utan gettósins. Hin hetjulega uppreisn gegnir samt ekki stóru hlutverki í þeirri mynd. En í trúarlegu tilliti er einnig munur á myndunum, hér fer mun meira fyrir hinum hefðbundnu trúarlegu táknum sem vantar algjörlega í The Pianist og það svo mjög að það stingur í augun. Hér sjáum við bæði rabbína, átta arma ljósastiku, sabbats- og páskadagshald og ýmis önnur áberandi einkenni gyðingdóms. Myndirnar tvær eiga það hins vegar sameiginlegt að í hvorugri þeirra er okkur veitt nokkur innsýn í útrýmingarbúðir nasista.
Eins konar einkunnarorð andspyrnumanna í myndinni er sú spurning sem aftur og aftur er borin upp: ‚Getur siðaður maður viðhaldið siðferði sínu í siðlausum heimi?‘ Í þeirri nauðvörn sem Gyðingar voru andspænis tilraun Þjóðverja til að útrýma þeim með öllu hlutu boð eins og ‚þú skalt ekki mann deyða‘ að vekja upp slíkar spurningar. Hér var um sjálfsvörn þeirra að ræða og þá hlaut að vera bæði réttlætanlegt og óhjákvæmilegt að deyða þýska hermenn í viðleitni til að bjarga eigin lífi, bræða sinna og systra og ekki síst barna sinna. Valkosturinn var einfaldlega að láta leiða sig til slátrunar án mótþróa eða að snúast til varnar með öllum tiltækum ráðum.
Leiðtogi uppreisnarmanna heitir Mordekaí og það er vafalaust ekki tilviljun. Esterarbók Gamla testamentisins hefur að geyma frásögn af tilraun til að útrýma Gyðingum á dögum Persaríkisins og þar er frelsishetja Gyðinga (auk Esterar) maður að nafni Mordekaí. Hann neitaði að beygja sig fyrir hinum illa Haman sem hét því að deyða ekki aðeins Mordekí heldur alla Gyðinga. Enn þann dag í dag halda Gyðingar Púrím-hátíðina til að minnast þess atburðar. Hliðstæðan milli þessara tveggja manna, sem báru sama nafn, leynir sér alls ekki. Ýmsir aðrir úr andspyrnuhreyfingunni bera og nöfn úr Gamla testamentinu eins og títt er um Gyðinga og má þar nefna Debóru en nafna hennar var einn af fyrstu ‚dómurum‘ Ísraelsríkis hins forna en þessir svokölluðu dómarar voru mikið fremur karismatískir leiðtogar sem risu upp á hættustundum í lífi þjóðarinnar og stjórnuðu baráttu hennar.
Athyglisvert er að þegar Þjóðverjar gera hvað áköfustu innrás sína inn í gettóið er skipt yfir í kaþólska messu sem á sér stað á sama tíma utan gettósins þar sem altarisganga fer fram. Þetta atriði minnti mig óneitanlega á fjölmörg atriði úr Guðföður-myndunum þremur þar sem gjarnan eru tvinnað saman blóðugum athöfnum og einhverri helgiathöfn, svo sem skírn, í hinni kaþólsku kirkju. Í þessu tilfelli er raunar ein kona úr andspyrnuhreyfingunni stödd í guðsþjónustunni en engu að síður þjónar senan trúlega þeim tilgangi fyrst og fremst að skapa með áhorfendum hugrenningatengsl við þörf manna fyrir guðlega fyrirgefningu og/ eða það að minna á í hve hróplega ósamræmi við hinn kristna kærleiksboðskap framganga þýsku hermannanna er.
Athyglisvert er að andspyrnumenn nota oft orðið ‚paradís‘, að því er mér virðist, sem leyni- eða lykilorð yfir útgönguleið úr gettóinu og sömuleiðis ‚paradísarmissi‘ (paradise lost) yfir lokaða útgönguleið.
Eins og víðar í gyðinglegum myndum sem greina frá atburðum síðari heimsstyrjaldarinnar kemur trúarlegur ágreiningur við sögu. Þegar Mordekaí leitar til Czerniakows, leiðtoga Gyðingaráðsins, og falast eftir stuðningi hans við fyrirhugaða, vopnaða andspyrnuhreyfingu ungs fólks innan gettósins bregðst Czerniakow illa við og ekki síst virðist honum mislíka tal Mordekaís um sæmd. Hann telur að sæmdin geti falist í mörgu öðru frekar en því að berhast vopnaðri baráttu. Hann telur áform unga fólksins óraunsæ og hreinlega rómantísk. Mordekaí er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé fánýtt að bíða þess að Messías muni koma til hjálpar. ‚Við skulum rísa upp og berjast,‘ eru hvatningarorð hans og það gerði andspyrnuhreyfingin svo sannarlega og svo um munaði.
Í lok myndarinnar sjáum við hvar þau sem komust af úr andspyrnuhreyfingunni eru saman komin og einn úr hópnum les úr bréfi frá Mordekaí, leiðtoga þeirra, sem þá er augljóslega fallinn. Við fáum síðan að heyra að mörg þeirra hafi haldið áfram baráttunni. Þessi litli hópur sem komst af minnir óneitanlega á boðskap Jesaja spámanns um að ‚leifar‘ (eða ‚lítill hópur‘) muni snúa aftur.
