Tvímælalaust ekki aðeins besti spaghettí-vestri, sem gerður hefur verið, heldur hreinlega ein af bestu kvikmyndum sögunnar. Kvikmyndatakan, klippingarnar og frásagnarstíllinn eru frábær, samtölin einstaklega hnyttin og nostrað við ótrúlegustu smáatriði. Jafnvel andlit leikaranna segja meira en nokkur orð en mikið er um nærmyndir af sveitum sólbrúnum körlum með skeggbrodda og mjallarhvítar tennur og augnaráð þeirra sýnt í nærmynd þegar við á, ekki síst í einvígum.
Byrjunaratriðið er sérstaklega eftirminnilegt, en þar bíða þrír leigumorðingjar í rúmar 11 mín. eftir fórnarlambi sínu á afskektri lestarstöð. Einn lætur braka í fingurliðum sínum, annar safnar vatnsdropum í hatt sinn og sá þriðji veiðir flugu, sem sest hafði á andlit hans og angrað hann í góða stund, í byssuhlaup sitt, en svo til einu hljóðin sem heyrast eru ískur frá vindmyllu, flugnasuð, vatnsdropar og tikk frá ritsíma. Og þegar lestin loks kemur, stígur enginn út á brautarpallinn þann stutta tíma sem hún staldrar þar við. Leigumorðingjarnir halda að biðin hafi verið til einskis og ákveða að ganga burt um leið og lestin heldur af stað en snarstoppa þegar þeir heyra angurvært munnhörpustef að baki sér. Munnhörpuleikarinn, sem stígið hafði út úr lestinni hinu megin, spyr þá um Frank, en leigumorðingjarnir glotta bara og segjast hafa verið sendir af honum. Hann spyr þá hvort þeir hafi tekið með auka hest fyrir sig, en því neita þeir og hlæja kvikindislega. Munnhörpuleikarinn hristir þá höfuðið lítið eitt grafalvarlegur á svip og segir að þeir hafi í raun komið með tvo hesta of marga og skýtur þá síðan alla, en særist um leið.
Tónlist Ennios Morricone er með því besta sem hann hefur samið en hún byrjar ekki fyrr en í kjölfar fyrsta munnhörpustefsins og spinnur hann út frá því glæsilegt dramatískt tónverk. Tónlistin var samin áður en tökur hófust og lét Sergio Leone spila hana á tökustað til að skapa viðeigandi stemmningu um leið og leikararnir færu með hlutverk sín. Helstu aðalpersónur myndarinnar hafa hver sín stef, en vændiskonunni fylgir hugljúf rómantísk tónlist, mexíkanska bófaforingjanum eilítið glaðværð banjótónlist og einfaranum munnhörputónlist.
Leikararnir eru allir vel valdir og koma þeir bæði frá Evrópu og Bandaríkjunum. Claudia Cardinale, sem er fyrrum fegurðardrottning Ítalíu, er ekki aðeins gullfalleg heldur einnig frábær leikkona, enda hefur hún síðan 1958 leikið í á annað hundrað kvikmyndum beggja megin Norður-Atlantshafsins. Hún nær auðveldlega að skapa aðdáun og samúð áhorfandans með Jill McBain, vændiskonuninni fyrrverandi sem þráir betra líf.
Sergio Leone hefur oft verið gagnrýndur fyrir hversu lítið hlutverk konur hafa í myndum hans og jafnvel verið sakaður um karlrembu og kvenfyrirlitningu í því sambandi, enda séu konur þar sjaldnast annað en hórur, ekkjur eða kúgaðar mæður í litlum aukahlutverkum. Það er aðeins í kvikmyndinni Once Upon a Time in the West, sem kona er í aðalhlutverki hjá honum, en jafnvel þar er hún lengst af aðeins leiksoppur karlmanna, sem ráðskast með hana fram og aftur og nauðgar meira að segja einn þeirra henni. Sjálfur hélt Leone því fram að hann umgengist svo mikið konur, þ.e. eiginkonu sína og dætur, að óhjákvæmilegt væri að hann leitaði athvarfs í strákamyndum á borð við spaghettí-vestra, þar sem konur hefðu ekkert að segja. Leone var mikill aðdáandi bandaríska kvikmyndagerðarmannsins Johns Ford en gagnrýndi samt vestra hans og starfsfélaga hans í Hollywood fyrir persónusköpun kvennanna, sem hann taldi versta gallann á myndum þeirra. Hann lét meira að segja hafa það eftir sér að margir bandarískir vestrar hefðu orðið mun betri ef kvenpersónunum og ástarfléttunum hefði hreinlega verið sleppt úr þeim.
Charles Bronson, sem oft hefur verið nefndur maðurinn með steinandlitið sökum þess hversu svipbrigðalaus hann getur verið, hafði verið aukaleikari í fjölda bandarískra kvikmynda um margra ára skeið, en með hlutverki munnhörpuleikarans fámála varð hann fyrst að stórstjörnu og lék hann í nokkrum tugum harðhausamynda eftir það, fyrst í nokkrum evrópskum sakamálamyndum og spaghettí-vestrum en síðan í enn fleiri bandarískum myndum.
Jason Robards er sömuleiðis góður í hlutverki mexíkanska bófaforingjans Cheyennes, sem grunaður er um óhæfuverk útsendara járnbrautarfyrirtækisins. Sagt er að hann hafi átt við alvarlega áfengissýki að stríða um þetta leyti og hafi oftast verið drukkinn í frítíma sínum. Hann var hins vegar ávallt allsgáður á tökustað enda hafði Leone hótað að reka hann ef hann mætti einhvern tímann drukkinn til vinnu. Sumir hafa fundið að því að Robards minni engan veginn á Mexíkana, en vandséð er hvaða máli það skiptir, enda kemur fram að móðir hans hafi verið vændiskona og hann hafi ekki hugmynd um hver faðir hans hafi verið.
Einn af eftirminnilegustu skúrkum spaghettí-vestranna er þó Bandríkjamaðurinn Henry Fonda í hlutverki Franks, aðalútsendara járnbrautarfyrirtækisins. Fonda hafði um langt skeið verið einn af virtustu leikurunum í Hollywood og oftast verið þar í hlutverki hetjunnar, hins góða, trausta og heiðvirða Bandaríkjamanns, m.a. í vestrum Johns Fords. Það hafði lengi verið draumur Sergios Leone að fá Henry Fonda til að leika í mynd hjá sér og þegar honum tókst loks að fá hann yfir Atlantshafið til Evrópu, var það ekki síst fyrir tilstilli Elis Wallach, sem hvatti starfsbróður sinn til að láta á það reyna. Eli Wallach hafði nokkru áður leikið þann ljóta í The Good, the Bad and the Ugly, sem er sömuleiðis meðal bestu mynda Leones, og hafði hann notið þeirrar reynslu. Þar sem Fonda átti að leika aðalskúrk myndarinnar, mætti hann á svæðið í gervi, sem hann taldi viðeigandi fyrir hlutverkið, með yfirvaraskegg, brúnar augnlinsur og í skrautlegum búningi. Leone brást hins vegar ókvæða við og skipaði Fonda að raka sig hið snarasta og henda linsunum og búningnum, enda vildi hann hafa leikarann eins og hann var best þekktur úr bandarísku vestrunum, vel til fara, bláeygur og góðlegur á svip. Það eru líka þessir persónutöfrar Fondas, sem gera hann hvað mest ógnvekjandi í myndinni, ekki síst þegar hann skýtur barn til bana með góðlátlegt bros á vör.
Nokkur önnur vel þekkt andlit úr bandarískum vestrum má finna í myndinni, einkum aukaleikarana Woody Strode, Jack Elam og Lionel Stander, sem allir standa fyrir sínu. Evrópsku leikararnir Gabriele Ferzetti og Frank Wolff eru þó sérstaklega eftirminnilegar, sá fyrri í hlutverki járnbrautarauðkýfingsins Mortons og sá síðar nefndi í hlutverki írskættaða bóndans sem keypti Sweetwater landareignina í þeirri trú að hún ætti eftir að gera hann auðugan og fjölskyldu hans.
Við vinnslu handritsins fékk Leone tvo unga og efnilega handritshöfunda sér til aðstoðar, þá Bernardo Bertolucci og Dario Argento, sem báðir áttu eftir að slá í gegn sem kvikmyndagerðarmenn. Bertolucci hafði þegar leikstýrt nokkrum kvikmyndum en frægustu myndir hans gerði hann nokkrum árum síðar, t.d. Il conformista (1970), Last Tango in Paris (1972) og 1900 (1976). Argento varð hins vegar einn vinsælasti hrollvekju- og gulmyndagerðarmaður Ítala með kvikmyndum á borð við The Bird with the Crystal Plumage (1970), Deep Red (1975) og Suspiria (1977).
Við handritaskriftirnar ræddu þeir félagar ítarlega um helstu bandarísku vestrana og urðu brátt ásáttir um að nýta ýmislegt af því besta úr þeim sem þemu og hliðstæður, svo sem fjöldamorð á afskekktum búgarði, einfarann í hefndarleit, byssubófann sem innleiðir siðmenninguna í villta vestrið, lagningu járnbrautarteina þvert yfir Bandaríkin og konuna sem heldur í landareign sína í von um að tilkoma lestarinnar muni bæta hag hennar. Má þar einkum nefna vestrana Iron Horse (John Ford: 1924), Western Union (Fritz Lang: 1941), Fort Apache (John Ford: 1948), Winchester ’73 (Anthony Mann: 1950), High Noon (Fred Zinnemann: 1952), Shane (George Stevens: 1952), Johnny Guitar (Nicholas Ray: 1954), The Searchers (John Ford: 1956), Run of the Arrow (Samuel Fuller: 1957), Rio Bravo (Howard Hawks: 1959), The Magnificent Seven (John Sturges: 1960), The Last Sunset (Robert Aldrich: 1961), The Man Who Shot Liberty Valance (John Ford: 1962) og Ride the High Country (Sam Peckinpah: 1962).
Enda þótt finna megi ótal vísanir í þessa vestra í spaghettí-vestranum Once Upon a Time in the West, er úrvinnslan og framsetningin engu að síður sjálfstæð og fersk. Og þeir eru margir, sem telja þessa kvikmynd Sergios Leone ekki bara besta spaghettí-vestrann heldur besta vestra, sem gerður hefur verið. Reyndar naut myndin lítilla vinsælda í Bandaríkjunum í upphafi og töldu margir kvikmyndagagnrýnendur þar í landi Leone ekki skilja vestraformið, en myndin hafði verið sett þar í kvikmyndahús verulega stytt, þ.e. meira en 20 mín. Í Evrópu var myndin hins vegar strax feikivinsæl í sinni réttu lengd og þegar talin með þeim allra bestu, enda er hún afar evrópsk hvað varðar stílbragð, persónusköpun og framsetningu.
Vestrar Johns Ford voru eins og svo margar bandarískar kvikmyndir bjartsýnir og rómantískir, jafnvel þótt persónusköpunin yrði gagnrýnni sem á líði, en það hefur verið skýrt með því að vísa til þeirra tækifæra, sem honum gáfust þegar hann flutti ungur frá fátæktinni á Írlandi til fyrirheitna landsins í vestri. Leone sagði að í þessu væri megin munurinn á honum og Ford fólginn. Sem Ítali væri hann hreinræktaður bölsýnismaður, enda væri McBain fjölskyldan öll strádrepinn um leið og hún næði til fyrirheitna landsins frá Írlandi í mynd hans.
Á síðari árum hafa Bandaríkjamenn hins vegar tekið myndina í sátt og hefur hún um langt skeið verið ein af efstu myndunum á topplista kvikmyndagagnabankans Internet Movie Data Base. Og þeir eru ófáir kvikmyndagagnrýnendurnir í Bandaríkjunum, sem segja nú á dögum Once Upon a Time in the West vera frábæra.
