DEUS EX CINEMA trúarstef í kvikmyndum

Lengi vel var ég haldinn þeirri nokkuð útbreiddu skoðun að myndir Ingmar Bergmans (1918-2007), sem nú er minnst um allan heim, hafi fyrst og fremst verið langdregnar og leiðinlegar. Það var ekki fyrr en ég fór að gefa gaum að notkun trúarlegs efnis í kvikmyndum sem Bergman kviknaði til lífs hjá mér.

Áður hafði ég raunar lesið hina mjög svo áhugaverðu sjálfævisögu Bergmans, Laterna magica, á sænsku en bókin hefur síðan komið út í íslenskri þýðingu.

Það er leitun að kvikmyndagerðarmanni þar sem trúarlegt efni er jafn fyrirferðarmikið og hjá Bergman. Það er yfir og undir og allt um kring í myndum hans enda var maðurinn prestssonur. En víst eru birtingarmyndir prestanna í kvikmyndum hans - eins og í svo mörgum skandinavískum kvikmyndum öðrum - fremur neikvæðar.

Bergman er meðal þeirra kvikmyndagerðarmanna sem við í kvikmyndaklúbbnum Deus ex cinema höfum fjallað hvað mest um. Og nú eru þegar komnar fram hugmyndir um að heiðra minningu hans á Kirkjulistahátíð í haust.

Einn af félögum í Deus ex cinema, þ.e. dr. Pétur Pétursson prófessor, hefur skrifað stutt en áhugavert og prýðilega læsilegt rit um Bergman sem hann nefnir: Kónguló eða kærleiksguð. Um áhrif kristindómsins á Ingmar Bergman og listsköpun hans. (Guðfræðistofnun 2003).

Þar bendir Pétur á að þögn Guðs og neikvæði áhrif hennar setji svip á margar myndir Bergmans og megi rekja þessi viðfangsefni og úrvinnslu þeirra í list Bergmans til barnæsku hans og uppeldis á prestsheimili.

Í hádegisfréttum áðan var viðtal við annan liðsmann Deus ex cinema, Sigríði Pétursdóttur sænsk-menntaðan kvikmyndafræðing, og lýsti hún þar dálæti sínu á Bergman. Sagði hún að frjóasta tímabil hans hefði verið frá 1955 og fram til þess tíma er hann gerði kvikmyndina Fanny och Alexander. Einnig benti Sigríður á hve kvikmyndatakan væri snilldarleg í myndum Bergmans og nefndi notkun ljóss og skugga sérstaklega í því sambandi.

Eins og vænta má eru sænsk dagblöð stútfull af umfjöllunum um Ingmar Bergman. Í ítarlegri umfjöllun í netútgáfu Aftonbladets er meðal annars að finna viðtal við bandaríska leikstjórann Woddy Allen.

Þar vitnar Allen um hversu sterkum áhrifum hann hafi orðið fyrir frá Bergman og heldur því fram að Bergman sé merkilegasti kvikmyndaleikstjóri okkar tíma. Það er sannarlega þess virði fyrir áhugafólk um kvikmyndir að leita uppi sænsku dagblöðin á vefnum og kíkja á þau,.

Hér er til dæmis vísun á Sydsvenska dagbladet sem hefur m.a. að geyma áhugaverða myndasyrpu úr lífi Bergmans.