DEUS EX CINEMA trúarstef í kvikmyndum

Það eru fáar sögur sem mér er jafn illa við og Nýju fötin keisarans. Ástæðan er sú að ég tel að sagan hafi leitt meira vont af sér en gott. Jú vissulega er gott að benda fólki á að fylgja eigin sannfæringu og láta ekki stjórnast af „viðhorfum“ annarra. En vandinn er sá að áherslan er ekki lögð á þann þátt sögunnar heldur á „klæðskerana“ sem göbbuðu alla.

Ég er alltaf að rekast á það á netinu að listaverk eru sögð vera nýju fötin keisarans (sérstaklega ef þau eru öðruvísi eða ögrandi) og því haldið fram að listamaðurinn hafi verið að gabba almenning og sitji bak við tjöldin, skellihlæjandi og telji peningana sína.

Ég efast hins vegar um að hvati eða markmið listamannsins skipti nokkru máli. Sjálfur orti ég alveg rosalega „djúp“ ljóð þegar ég var ungur. Markmið mitt var ekki að gabba neinn, heldur að orða lífsins dýpstu speki. Síðar meir áttaði ég mig á því hvað þetta var hræðilega hallærislegt og grunnt.

Hins vegar hafa dætur mínar sagt hluti sem hafa verið dýpri en flest ljóð sem ég hef lesið. Þær gerðu sér ekki grein fyrir því að þær voru að segja eitthvað djúpt. Og kannski fannst engum þetta djúpt nema mér. Og það er í góðu lagi því það sem skiptir máli er að mér fannst það djúpt.

Ástæðan fyrir því að ég skrifa þetta er að ég var að horfa á nýjustu mynd David Lynch, INLAND EMPIRE (hreint frábær mynd, að mínu mati). Margir hafa kallað hana nýju fötin keisarans og hafa gagnrýnendur oft haft orð á því að þeir viti ekki hvort Lynch sé alvara eða hvort hann sé að hafa okkur að fífli. Í Empire segir t.d.:

„…It’s never quite clear whether Lynch’s famous eccentricities are all in the name of art, or if some might be a dry joke on us all“

Ég er þeirrar skoðunar að það skipti ekki máli hvert markmið listamannsins er, hvort honum sé alvara eða ekki. Það sem skiptir máli er hvort listaverkið tali til mans eða ekki. Fólk sem hefur áhyggjur af markmiði listamannsins lætur stjórnast jafn mikið af skoðunum annarra og fólkið sem dásamaði „föt“ keisarans, af þeirri einföldu ástæðu að það treystir ekki eigin dómgreind eða eigin smekk og þarf einhvern “alvörugefinn listamannastimpil” til að hafa skoðun á verkinu.

Skaði sögunnar er því tvíþættur. Í fyrsta hefur hún fengið fólk til að trúa því að markmið listamanns hafi eitthvað með listaverkið að gera. Og í öðru lagi hefur hún leitt til þess að fólk þorir ekki að njóta listaverka (sérstaklega einhvers sem er öðruvísi eða ögrandi) af ótta við að að verið sé að hafa það að fífli.