DEUS EX CINEMA trúarstef í kvikmyndum

Kvikmyndin Phone Booth er dæmigerð endurlausnarmynd. Stu er hreinræktaður skíthæll. Eins og hann játar sjálfur í myndinni þá hefur hann aldrei gert neitt fyrir aðra án þess að græða á því sjálfur. Síðar segir hann einnig: „2000 dollara úrið mitt er gervi og það sama á við um mig.“ Eins og áður sagði leikur Colin Farrell Stu, en í viðtali sem er að finna á heimasíðu myndarinnar segir hann: „Stu hefur einstæða hæfileika til að blekkja fólk. En undir glæsilegri ásýndinni er hann yfirborðkenndur. Hann lýgur stöðugt án þess að hugsa um afleiðingar þess. Hann er orðinn svo vanur því að ljúga að hann gerir ekki lengur greinarmun á sannleika og lygi. Stu leggur of mikla áherslu á hluti sem skipta engu máli. Hann heldur að heimurinn snúist um hann sjálfan.“

Þessi gervimanneskja neyðist síðan til þess að líta í eigin barm. Colin Farrell segir einmitt í sama viðtali: „Þessi mynd er meira en spenna. Hún rannsakar kræklótta og lífshættulega leið persónunnar í átt til endurlausnar.“ Forest Whitaker, sem leikur lögregluforingjann Ramey segir einnig: „Það sem Stu áttar sig á í myndinni, er nokkuð sem ég held að allir þurfi einhvern tímann í lífinu að horfast í augu við: Að þau þurfa öðru hvoru að líta í spegil og endurskoða líf sitt.“

Í þessu sambandi er sérstaklega áhugavert að skoða umhverfið í kringum símaklefann. Á bak við hann stendur stórum stöfum í glugganum: „Hver heldur þú að þú sért?“ Þetta er einmitt það sem Stu þarf að spyrja sjálfan sig að. Hann lifir í sjálfsblekkingu og þarf að horfast í augu við sína eigin yfirborðsmennsku og andlega fátækt.

Á öðrum stað er verið að auglýsa ilmvatn sem heitir Penance. Nafnorðið „penance“ þýðir „yfirbót“ eða „betrun“ á íslensku en sögnin merkir „refsing“. Báðar merkingarnar birtast í myndinni. Stu er refsað fyrir syndir sínar, en hann hefur möguleika á að bjarga lífi sínu með því að játa misgjörðirnar og sýna einlæga iðrun.

Ljóst er að sá sem hringir í Stu (köllum hann bara röddina) er alvarlega veikur á geði. Hann tekur á sig hlutverk sem gæti vísað til Guðs eða refsandi engils. Fyrir það fyrsta segist hann sjálfur vera að þessu til að refsa hinum syndugu og gefa þeim tækifæri til að iðrast og bæta líf sitt. Margt af því sem hann segir hefur einnig trúarlegan blæ. Hann sakar t.d. Stu um að hafa drýgt hór og þegar Stu segist aðeins hafa hugsað það en aldrei gert neitt bendir röddin honum á að það gildi einu hvort hann hugsi um glæpinn eða framkvæmi hann. Þetta minnir óneitanlega á fjallræðu Krists þar sem hann segir: „Þér hafið heyrt, að sagt var: ,Þú skalt ekki drýgja hór.` En ég segi yður: Hver sem horfir á konu í girndarhug, hefur þegar drýgt hór með henni í hjarta sínu.“ (Mt 5:27-28.)

Trúarlegt orðfæri raddarinnar er víðar. Hún biður t.d. Stu um að spyrja lögregluforingjann Ramey hvort hann „svívirði sjálfan sig (abuses himself)“ en þar er verið að vísa til skoðunar ýmisra kirkjudeilda um að sjálfsfróun sé synd og sjálfsniðurlæging. Við þetta bætist að röddin er allt um liggjandi. Það er eins og hún sé ekki aðeins bundin við símann heldur að hún komi að ofan. Kvikmyndatakan leggur áherslu á þetta en sjónarmið raddarinnar er yfirleitt sýnt ofan frá, rétt eins og um guðlegan dóm sé að ræða. Símaklefinn er því nokkurs konar skriftarstóll en á sama tíma dómssalur. Röddin segir meira að segja á einum stað: „Játaðu syndir þínar og biddu um syndaaflausn.“

Stu reynir fyrst að bjarga eigin skinni með lygum, mútum og gylliboðum. Þegar það gengur ekki grípur hann til hálfsannleks og hvítrar lygi. Ekkert af þessu virkar þó. Það er ekki fyrr en hann áttar sig á því að hann verður drepinn hvort sem er að hann lítur í eigin barm og játar syndir sínar í einlægni. Þetta er í fyrsta skipti sem Stu gerir eitthvað sem er ekki sprottið af eiginhagsmunasemi, heldur af einlægri iðrun og kærleika.

Þeir sem ekki vilja vita hvernig myndin endar ættu ekki að lesa lengra. Þrátt fyrir játningar Stus hótar röddin að skjóta eiginkonu hans og Pamelu en á þeirri stundu tekur hann síðasta skrefið í átt til sjálfsleysis. Hann stígur út úr símklefanum í krossfestingarstellingu og biður leyniskyttuna um að skjóta sig í staðinn. Hann er þó ekki skotinn af röddinni heldur af lögreglumanni, en lögreglan hafði umkringt staðinn og grunað Stu um morð. Stu fellur niður „dauður“ en í ljós kemur að hann var skotinn með gúmmíkúlu. Stu „rís“ því á táknrænan hátt upp frá dauðum eftir að hafa fórnað lífi sínu fyrir eiginkonu sína og Pamelu. Stu fær því á táknrænan hátt hlutdeild í fórn Krists, þ.e. hann upplifir afturhvarf sem er hlaðið kristnum tilvísunum.